Auteur

Simon Wiersma
Investment Manager

Dagbericht beleggen ​2018: slechtste beursjaar sinds 2008

maandag 31 december 2018

Pfffff, wat een jaar… Terwijl de rest van het gezin naar 'Heel Holland bakt' zit te kijken en hopelijk wat inspiratie opdoet, ben ik voor de laatste keer dit jaar achter de laptop gekropen voor het schrijven van het Dagbericht beleggen. Even terugkijken op het afgelopen beursjaar. Wat valt er veel te vertellen; ik ga proberen het jaar kort te beschrijven. 

Angst voor renteverhogingen Fed startte correctie 

2018 begon in januari zo goed, met een enorm optimisme over de positieve impuls van de door Trump ingevoerde belastingverlagingen in de VS. Meevallende bedrijfswinsten, positieve vooruitzichten en redelijke economische cijfers stuwden de wereldwijde aandelenindex in januari naar recordniveaus – om vervolgens flink te corrigeren (lees: dalen). Ironisch genoeg was het juist de sterker dan verwachte stijging van de Amerikaanse uurlonen, die beleggers kopschuw maakte. Goed nieuws werd slecht nieuws door de angst voor het snel dichtdraaien van de geldkraan door de belangrijkste centrale bank, de Amerikaanse (de ‘Fed’). Want hoge uurlonen konden de Fed immers dwingen tot meer inflatieremmende maatregelen. 

Handelsoorlog en Italiaanse verkiezingen bronnen van zorg

In maart begon de handelsoorlog tussen de VS en China. Trump kondigde importtarieven af, op staal- en aluminiumimporten. Dat was het begin van meer ellende. De index voor wereldwijd gespreide aandelen, de MSCI All Country World-index (dividend netto herbelegd, in euro’s) sloot het eerste kwartaal af met een verlies van 3,3%. Vervolgens kregen we de Italiaanse verkiezingen en de moeizame vorming van een regeringscoalitie. Die kwam er uiteindelijk, maar dat ging niet zonder slag of stoot. 

Tweede kwartaal: goed voor wereldwijde aandelen…

Positieve ontwikkelingen waren er ook. Vlak voor de zomer was er de historische ontmoeting tussen de Amerikaanse president Donald Trump en de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un, die de kou uit de lucht haalde in de relatie tussen beide landen. Ondertussen zette Trump zijn protectionistische beleid onverminderd voort. Herstel van de olieprijs, een sterkere dollar en toenemende zorgen over onder andere de opkomende markten Turkije en Argentinië bepaalden de stemming. In het tweede kwartaal boekte de index voor wereldwijde aandelen +5,9% rendement, waarmee het verlies van 3,3% in het eerste kwartaal werd goedgemaakt. Het was het beste kwartaalresultaat voor wereldwijde aandelen sinds het vierde kwartaal van 2016. 

… maar ook ‘veilige’ euro-staatsobligaties in de plus

Ook de koersen van staatsobligaties uit de kernlanden van de eurozone (zoals Duitsland en Nederland) stegen in het tweede kwartaal. Dit, ondanks de positieve economische-groeiverwachtingen en de aantrekkende inflatie in de eurozone, factoren die normaal gesproken de rente laten stijgen (en de obligatiekoersen dus drukken). De Duitse tienjaarsrente daalde als gevolg van de ‘vlucht naar veilige havens’ van 0,50% naar 0,30%. De Italiaanse tienjaarsrente echter steeg in het tweede kwartaal met bijna een procentpunt naar 2,69% als gevolg van de toenemende zorgen over de oplopende nationale schuld van het land.

Aandelenkoersen pieken in derde kwartaal

Hoewel het protectionistische beleid van president Trump in de zomermaanden vrijwel dagelijks het financiële nieuws bepaalde, pakte dit voor beleggers aanvankelijk niet slecht uit. Na het positieve tweede kwartaal stegen wereldwijde aandelen in het derde kwartaal gemiddeld met nog eens 4,8%. Dat gebeurde onder aanvoering van de Amerikaanse aandelenmarkt, die kort daarna zij piek zou bereiken. In september verhoogde de Fed de beleidsrente voor de derde keer dit jaar om de aantrekkende inflatie, een gevolg van de sterke economische groei, af te remmen. 

ECB kondigt in juni einde aan van stimuleringsaankopen

In de eurozone is het beeld veel minder rooskleurig. Na een sterk 2017 is de economische groei flink afgezwakt. In de eerste twee kwartalen kwam de groei op slechts 0,4% uit (kwartaal op kwartaal). Ondanks deze tegenvallende groeicijfers kondigde de Europese Centrale Bank (ECB) al in juni aan, dat zij eind dit jaar het obligatie-opkoopprogramma zou beëindigen. Wel liet zij weten de beleidsrente niet voor de zomer van 2019 te willen verhogen. Ondertussen kwamen de spanningen rond de brexit steeds meer naar de voorgrond. Na een sterk tweede kwartaal steeg de wereld-aandelenindex in het derde kwartaal met toch nog eens bijna 5%, waarmee de teller na drie kwartalen op +7,3% kwam.

Begin oktober stond wereldindex op zo’n 8% rendement

Met de kennis van nu hadden we toen alle risicovolle beleggingscategorieën (zoals aandelen) van de hand moeten doen. Maar ja, zoals we hier in de Kop van Noord-Holland zeggen: “achteraf is het mooi wonen”. Wel hebben we in september, zoals dat in beleggersjargon heet, wat ‘risico van tafel gehaald' door het gewicht van aandelen in de tactische vermogensverdeling van onze beleggingsstrategieën te verlagen naar neutraal en de weging van obligaties eveneens te verhogen naar neutraal. Op 3 oktober piekte de wereld-aandelenindex. Die stond toen, vooral dankzij de Amerikaanse aandelen, op een winst van bijna 8%. En toen werd alles anders…

2018: slechtste beursjaar sinds 2008 

In oktober startte namelijk de tweede serieuze correctie van 2018. Dat kwam door een opeenstapeling van negatieve factoren: de zorgen over de economische groei, het beleid van de centrale banken (vooral van de Fed), de Chinees-Amerikaanse handelsoorlog, de problemen rond de brexit, de begrotingsplannen van Italië, de hoge waardering van groeiaandelen en ga zo maar door. Er volgde nog wel wat koersherstel in aanloop naar de topontmoeting van de presidenten Trump en Xi in Buenos Aires (op 1 december) maar in de rest van december bleek de stemming uiterst beroerd. Inmiddels is er op de wereldwijde aandelenbeurzen sinds begin oktober zo'n 6000 miljard dollar aan waarde ‘verdampt’ en staat de wereld-aandelenindex op een jaarverlies van 5,5%. Dit wordt dus het eerste negatieve aandelenjaar sinds 2011 (-4,3%) en het slechtste beursjaar sinds 2008 (-39,2%). Tot en met afgelopen vrijdag staat er voor dit kwartaal een verlies van 12%. Dat is het grootste kwartaalverlies sinds het vierde kwartaal van 2008 (-21,6).    

Stemmingsindex lager dan na omvallen Lehman Brothers in 2008

Ik moet diep in mijn geheugen graven om een periode met een vergelijkbare negatieve beursstemming te vinden. Ik denk dat de val van de Amerikaanse investment bank Lehman Brothers (15 september 2008) het dichtst in de buurt komt. Mijn verbazing was des te groter toen ik afgelopen vrijdag zag dat de 'fear and greed index' van de S&P 500-index (een stemmingsindex, ontwikkeld door nieuwsdienst CNN) afgelopen maandag er nog slechter voor stond dan in oktober 2008, vlak na de val van Lehman. Terwijl dat toen het moment was, dat iedereen dacht dat de wereld zou kunnen vergaan (figuurlijk gesproken dan). We weten inmiddels allemaal dat de markten sindsdien weer zijn hersteld. 

Hoe nu verder? 

2018 gaat de boeken in als een teleurstellend jaar voor beleggers. Vrijwel alle beleggingscategorieën staan op verlies, daar zal vandaag geen verandering meer in komen. Uitzondering zijn staatsobligaties uit de eurozone, die gemiddeld nog een plusje van bijna 1% weten te scoren. Hieruit blijkt maar weer eens dat spreiding en de keuze voor het opnemen van saaie maar minder risicovolle beleggingen loont – ook al ligt dat soms niet voor de hand. Onze Beleggingsvisie 2019 is dan ook niet veranderd. Zoals u daarin kunt lezen, verwachten we tegenwind en kunnen de golven hoger blijken dan gedacht. 

ING Investment Office: 10 jaar ups en downs…

Ondanks alle tegenslagen dit jaar en het verwachte 'buiswater' in 2019 wil ik toch graag afsluiten met een positieve noot. Het ING Investment Office heeft dit jaar op 1 oktober zijn 10-jarige jubileum gevierd. In die tien jaar hebben we verschillende pieken en dalen beleefd, perioden met economische krimp en correcties op de aandelenmarkten. We daarom uit ervaring dat er voor beleggers ook weer betere tijden zullen komen. Sowieso proberen we om ook volgend jaar zo goed mogelijk over de golven te navigeren.

... en vrijdag was een bemoedigend lichtpuntje

Ik durf hier niet te stellen dat de positieve Europese handelsdag van vrijdag het begin is van een trendomkeer. De omzetten waren immers erg laag: veel handelsboeken bij professionele beleggers zijn al gesloten. Maar dat het niet alleen maar kommer en kwel is, bewijst de rally van 2% van de Stoxx Europe 600-index. Volgens Bloomberg was het de sterkste stijging sinds 5 april van dit jaar. Alle aandelensectoren sloten hoger. Een directe aanleiding voor de positieve stemming was er niet. De oorzaak moet worden gezocht in de scherpe opwaartse draai van Wall Street op donderdag en misschien wel een technisch herstel. Na een scherpe koersdaling raken aandelen 'oversold' en daarop volgt vaak herstel. Voorlopige Duitse inflatiecijfers van december vielen iets lager uit dan verwacht (+0,3% tegenover +0,4% maand op maand). De ECB hoeft dus geen haast te maken om de geldkraan dicht te draaien. De Duitse tienjaarsrente sloot 1 basispuntje hoger op 0,24%. 

Tweet Trump: vooruitgang onderhandelingen VS-China

Ondanks een veel hoger dan verwachte stand van de inkoopmanagersindex van de regio Chicago (65,4 tegenover 60,2 punten verwacht) eindigde de S&P 500-index vrijdag met een verliesje van 0,1%. Over de hele week boekte deze index wel winst. De Dow Jones index sloot vrijdag 0,3% lager. Afgelopen zaterdag heeft president Trump telefonisch contact gehad met zijn Chinese ambtsgenoot Xi Jinping. Via een tweet heeft Trump te kennen gegeven dat er grote vooruitgang is geboekt in de onderhandelingen. In de week van 7 januari vertrekt een Amerikaanse delegatie naar Beijing om verder te onderhandelen. Ik ben hoopvol; een handelsakkoord zou zeer positief zijn voor de beursstemming.

De meest beurzen in Azië blijven vandaag gesloten. Er kan dus nauwelijks worden gereageerd op het positieve nieuws. De Japanse beurzen zijn dicht, net als de beurzen op het vasteland van China. In Hongkong wordt wel gehandeld. De Hang Seng-index koerst 1,3% hoger in reactie op de tweet van Trump en ondanks de gemengde Chinese inkoopmanagersindices. De index van de dienstensector in China is deze maand gestegen van 53,4 naar 53,8 punten (53,3 verwacht) maar die van de productiesector is gedaald van 50 naar 49,4 punten (50 verwacht), wat wijst op een verdere verzwakking van deze sector. De samengestelde inkoopmanagersindex is gedaald van 52,8 naar 52,6 punten en duidt op een afnemende economische groei. Meer stimuleringsmaatregelen zijn dan ook te verwachten.

Agenda van vandaag

Op de agenda voor de laatste dag van het jaar staan geen bijzonderheden. Veel beurzen zijn vandaag gesloten of slechts een halve dag open. In Amsterdam is er vandaag een verkorte handelsdag. 

Dan rest mij niets anders dan alle lezers te bedanken en wens ik iedereen een fijne jaarwisseling en een heel mooi en gezond 2019!

Sprinters Long

Naam Hefboom Bied Laat % Dag Watchlist Trade
Sprinter BEST Long 449,9 op AEX 9,8 5,06 5,08 +0,60 % Koop Sprinter
Sprinter BEST Long 401,13 op AEX 5,0 9,94 9,96 +0,40 % Koop Sprinter

Sprinters Short

Naam Hefboom Bied Laat % Dag Watchlist Trade
Sprinter Short 539,0 op AEX 9,9 5,07 5,08 -0,78 % Koop Sprinter
Sprinter Short 587,0 op AEX 5,0 10,05 10,06 -0,40 % Koop Sprinter

Disclaimer

Deze beleggingsaanbeveling is opgesteld door Simon Wiersma, investmentmanager, en is uitgebracht en voor het eerst verspreid op maandag 31 december 2018, 07:57 uur door het ING Investment Office, onderdeel van ING Bank N.V. Voor het opstellen van deze beleggingsaanbeveling is gebruik gemaakt van de volgende wezenlijke informatiebronnen: S&P Capital IQ, Bloomberg, CreditSights, Oddo Securities, Sustainalytics, Standard & Poor’s, Thomson Reuters Datastream, Moody’s, Fitch, UBS Neo en/of Reuters Metastock. Deze beleggingsaanbeveling is gebaseerd op de volgende waarderingsgrondslagen, methoden en aannames: koerswinstverhouding, koersboekwaardeverhouding en net asset value (NAV). Voor deze beleggingsaanbeveling zijn geen beschermde modellen gebruikt. Een beschrijving van het ING-beleid ten aanzien van informatiebarrières en belangenverstrengeling kunt u hier vinden. Tenzij anders vermeld, zal ING Bank N.V. de beleggingsaanbeveling niet actualiseren. Ontwikkelingen die zich na het opstellen van deze beleggingsaanbeveling hebben voorgedaan, kunnen van invloed zijn op de juistheid van de aannames waarop deze beleggingsaanbeveling is gebaseerd. Beleggingsaanbevelingen worden over het algemeen 2 tot 4 keer per jaar herzien. Deze beleggingsaanbeveling behelst geen individueel beleggingsadvies maar slechts een algemene aanbeveling waarop beleggers hun beleggingsbeslissingen mede kunnen baseren en vormt geen uitnodiging tot het aangaan van welke overeenkomst of verbintenis dan ook. Deze beleggingsaanbeveling is gebaseerd op aannames en vormt geen garantie voor een bepaalde ontwikkeling of resultaat. Aan deze beleggingsaanbeveling kunnen geen rechten worden ontleend. Beslissingen op basis van deze beleggingsaanbeveling zijn voor uw eigen rekening en risico. Noch ING Bank N.V. noch ING Groep N.V. noch enige andere rechtspersoon die tot de ING Groep behoort, aanvaardt aansprakelijkheid voor enige schade in welke mate dan ook die voortvloeit uit het gebruik van bovenstaande beleggingsaanbeveling of de daarin opgenomen informatie. Beleggen brengt risico’s met zich mee. U kunt uw inleg of een deel ervan verliezen. De waarde van uw belegging kan fluctueren. In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. ING Bank N.V. is niet geregistreerd als broker-dealer en investment adviser zoals bedoeld in de Amerikaanse Securities Exchange Act van 1934, respectievelijk de Amerikaanse Investment Advisers Act van 1940, zoals van tijd tot tijd gewijzigd, en evenmin in de zin van andere toepasselijke wet- en regelgeving van de afzonderlijke staten van de Verenigde Staten van Amerika (hierna tezamen: ‘Amerikaanse beleggingswetgeving’). Deze beleggingsaanbeveling is niet gericht tot en niet bestemd voor ‘U.S. Persons’ in de zin van de Amerikaanse beleggingswetgeving. Kopieën hiervan mogen niet worden verzonden of worden meegebracht naar de Verenigde Staten van Amerika of worden verstrekt aan U.S. Persons. ING Bank N.V. is statutair gevestigd te Amsterdam, handelsregister nr. 33031431 Amsterdam en staat onder toezicht van Autoriteit Financiële Markten AFM. ING Bank N.V. is onderdeel van ING Groep N.V. Alle rechten voorbehouden. Deze beleggingsaanbeveling mag niet worden verveelvoudigd, gekopieerd, gepubliceerd, opgeslagen, aangepast of gebruikt in welke vorm dan ook, online of offline, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van ING Bank N.V. ©2017 ING Bank N.V., Amsterdam.